HAK KELİMESİNİN KAVRAMSAL ANLAMI

‘Allah´ın filleri, yaratmış olduğu şeyler, Kitap ve Sünnete muvafık düşen tüm inanç, niyet, söz ve eylemleri kapsamaktadır.´ ‘En iyi ve ihtiyatlı olan şeydir.´

Hak kavramı, Kur´an´da en fazla kullanılan kavramlardandır. Türevleriyle beraber 287 defa geçmektedir. İbn Cevzi (v.597/1200), Kur´an´da ‘hak´ kavramının 18 anlama geldiğini savunur (Kur´an´da Hak-Batıl Mücadelesi-Abdülcelil Candan):

1- Allah (c.c.): Allahın hak oluşunun anlamı; onun ezeli, ebedi ve varlığının sabit, gerçek, değişmez, eksilmez ve hiç bir şeyin Ona karşı koyamaması demektir. Hak, Allah´ın isimlerindendir. "İşte O, Rabbiniz hak olan Allahtır."(Yunus 10/32), (Kehf 18/449, (Mü´minun 23/71)

2- Kur´an: Kurânın kendisi hak ve Hak tarafından nazil olduğu için hak ismini almıştır. "İnsanlara ufuklarda ve kendi nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz ki onun (Kurânın)  hak olduğu onlara iyice belli olsun. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?´´(İsra 41/53),(Enam 6/5),(Zuhruf 43/2)…

3- Rasulullah (sallallahu aleyhi ve sellem): Kurânın birçok yerinde Resûlullah (s.a.s)ın "hak" olduğu vurgulanmıştır. Davası, şemaili, ahlâkı, kısacası tüm hayatı hak olan bu zat, en gerçek anlamıyla bu sıfata layıktır. Allah, tüm peygamberleri hak için ve hak ölçülerle göndermiştir. "Ey insanlar size Rabbinizden Hak (Resûlullah) gelmiştir.´´ (Yunus 10/108), (Nisa 4/170), (Bakara 2/109)…

4- Tevhid: İslâmın tevhid anlayışı her yönüyle gerçeği ifade ettiği için Kurânda hak olarak geçer. "Allah kendi emriyle melekleri kullarından dilediği kimseye vahy ile benden başka ilah olmadığına dair (kullarımı) uyarın ve benden korkun diye gönderir.´´ (Nahl 16/2), (Mü´münun 23/7), ((Kasas 28/70)…

5- İslam: İslam, Hak tarafından gönderildiği ve her şeyi ile hak olduğundan Kurânın birçok yerinde hak kelimesiyle ifade edilmiştir. ‘´De ki: Hak (İslâm) geldi batıl zail oldu.´´ (İsra 17/81), (Enfal 7/8),(Al-i İmran 3/19)

6- Doğruluk: Niyet, söz, idare ve tüm eylemlerde doğruluk esastır. Hak, inanç, söz ve eylemler de olabilmektedir. "Kuşkusuz Allahın vadi haktır.´´ (Lokman 31/32), (Yunus 10/53), (Enam 6/73)

7- Adalet: Araf  7/89, Enbiya 21/112, Hadid 57/25, Nur 24/25, Sad 38/22

8- Vacib Olma: Secde 31/13, Mü´min 40/6, Ahkaf 46/118

9- Helal-Haram: Bakara 2/176, Enam 6/119

10- Ahiret: Fatiha 1/4

11- Ecel: Kaf 50/19

12- Beyan: Bakara 2/71

13- İhtiyaç: Hud 11/79

14- Hisse ve Mal: İsra 17/26, Mearic 70/24-25, Zariyat 51/19, Bakara 2/282

15- Yön: Bakara 2/147

16- Günahsız ve Suçsuz: Bakara 2/61, Al-i İmran 3/112

17- Dalalet Karşıtı: Yunus 10/32

18- Batıl Karşıtı: Hak, açık belli ve parlak olduğu için "nur" olarak belirtilmiştir. Batıl ise karanlık, kargaşa ve eğri olduğu için "zülumat" olarak zikredilmiştir. Âlimlerin ittifakla kabul ettikleri husus, Kurânda hak kelimesinin batıl karşısında kullanılmış olmasıdır. ‘´De ki: Hak (İslâm) geldi, batıl zail oldu.´´ (İsra 17/81), (Yunus 11/30), (Hac 22/6)…